Nasza firma jest w trudnej sytuacji finansowej. Zamierzamy zawiesić obowiązywanie porozumienia zawartego w ubiegłym roku ze związkami zawodowymi o wypłacie premii rocznej. Czy możemy na tej podstawie zawiesić również wypłatę premii za 2024 r.? – pyta czytelnik Dziennika Gazety Prawnej.

Nie – odpowiada ekspertka współpracująca DGP. Jeśli pracownicy nabyli już do niej prawo.

Zgodnie z art. 91 par. 1 kodeksu pracy jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, można zawrzeć porozumienie o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów prawa pracy, określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Co ważne, nie dotyczy to przepisów samego k.p. oraz przepisów innych ustaw i aktów wykonawczych. Innymi słowy, zawieszenie może dotyczyć wewnętrznych przepisów obowiązujących u pracodawcy, ale nie przepisów powszechnie obowiązujących.

Porozumienie o ich zawieszeniu zawiera pracodawca i reprezentująca pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty działaniem takiej organizacji – pracodawca i przedstawicielstwo pracowników wyłonione w trybie przyjętym u tego pracodawcy. Zawieszenie nie może trwać dłużej niż przez 3 lata. Pracodawca przekazuje porozumienie właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy.

W opisywanym przypadku pracodawca rozważa zawieszenie wewnętrznych przepisów w 2025 r., ale wątpliwość dotyczy wypłaty premii za 2024 r., a więc nabytej w okresie, w którym wewnętrzne przepisy jeszcze obowiązywały.

Na temat możliwości takiego wstecznego zawieszenia wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 20 lutego 2020 r., sygn. akt I BP 4/18. Spór dotyczył możliwości wstrzymania wypłaty tzw. 14 pensji (premii rocznej). SN stwierdził, że porozumienie o zawieszeniu nie może działać ze skutkiem wstecznym, w tym znaczeniu, iż nie może ono pozbawiać pracownika prawa do świadczeń, które wynikają z jego skonkretyzowanych roszczeń, zwłaszcza jeżeli stały się one już wymagalne i powstały przed zawarciem porozumienia. SN zwrócił uwagę, że prawo do takiej gratyfikacji finansowej nie przysługuje z góry, to jest z momentem rozpoczęcia danego roku kalendarzowego, lecz z dołu po upływie roku nienagannej pracy i pozostawania w zatrudnieniu w dniu 31 grudnia danego roku.

W opisywanej sytuacji roszczenie o wypłatę premii za ubiegły rok stało się wymagalne, pracodawca nie może zatem prawa do niej zawiesić.

Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 30 stycznia 2025 r., autor: Aleksandra Kowalska, oprac.: GR