Przepisy ustawy o pomocy społecznej nie dają podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej określone świadczenia za okres poprzedzający jej wydanie – donosi Dziennik Gazeta Prawna.
Kobiecie ośrodek pomocy społecznej przyznał w 2019 r. prawo do wsparcia w formie usług opiekuńczych przez trzy godziny dziennie w dni robocze. Odpłatność za korzystanie z nich została ustalona w wysokości 17 zł za godzinę. W kwietniu 2025 r. ośrodek uzyskał z ZUS informację o tym, że 1 marca 2025 r. zakład przyznał skarżącej świadczenie wspierające na okres od 4 kwietnia 2024 r. do 4 czerwca 2031 r. w wysokości 220 proc. renty socjalnej.
To spowodowało zmianę sytuacji dochodowej kobiety, a od wysokości dochodu jest uzależniona wysokość opłaty za usługi opiekuńcze. Ośrodek pomocy społecznej stwierdził, że dochód kobiety kwalifikuje ją do ponoszenia pełnej odpłatności za usługi opiekuńcze, tj. 28 zł za godzinę od 1 lipca 2024 r. W związku z tym zmienił wcześniej wydaną decyzję w zakresie kwoty ponoszonej przez kobietę należności. Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm.). Zgodnie z nim decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, sytuacji dochodowej lub osobistej strony albo pobrania nienależnych świadczeń.
Kobieta złożyła odwołanie od tej decyzji, ale samorządowe kolegium odwoławcze utrzymało ją w mocy. Jej kolejnym działaniem była więc skarga do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku, w której zarzucała SKO błędną interpretację przepisów ustawy, które, jak argumentowała, zabraniają zmiany decyzji z mocą wsteczną. WSA w Gdańsku (wyrok z 2 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Gd 837/25) orzekł, że skarga była zasadna, i uchylił decyzję kolegium oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie ośrodka pomocy społecznej.
Sąd zwrócił uwagę, że ustawodawca w treści art. 106 ust. 5 ustawy konsekwentnie posługuje się określeniami „zmienia” i „uchyla” decyzję, co oznacza, że zarówno zmiana decyzji pierwotnej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny – wywierają jedynie skutki na przyszłość (ex nunc). Brak jest więc podstaw do tego, aby uchylać lub zmieniać decyzje przyznające prawo do określonego świadczenia z pomocy społecznej lub nakładające określony obowiązek z mocą wsteczną (ex tunc). Sąd dodał, że upoważnienie do wydania takiej decyzji może wynikać z ustawy, ale ustawa o pomocy społecznej takiego uregulowania nie zawiera.
Ponadto WSA wskazał, że organ pierwszej instancji zmienił decyzję, której skutki zostały już skonsumowane, bo świadczenie, którego dotyczyło, zostało zrealizowane przed jej wydaniem. Skarżąca ponosiła wydatki na usługi opiekuńcze w znanej wysokości, a pozostałymi środkami dysponowała na swoje potrzeby i nie była zobowiązana do gromadzenia pieniędzy na ewentualną podwyższoną odpłatność.
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 4 marca 2026 r., autor: Michalina Topolewska, oprac.: GR