Sądy będą mogły częściej uchylać decyzje organów rentowych i przekazywać sprawy do ponownego rozpatrzenia. Takie zmiany wynikają z projektu nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego, który trafił do konsultacji. Nowe przepisy mają wejść w życie 1 lipca 2026 r. – czytamy w Dzienniku Gazecie Prawnej.
Celem zmian jest przyspieszenie rozpoznawania spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych. Projekt ma charakter deregulacyjny i został przygotowany przez resort pracy.
Obecnie sąd I instancji tylko w wyjątkowych sytuacjach może uchylić decyzję organu rentowego i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Po zmianach możliwość wydawania wyroków kasatoryjnych ma zostać rozszerzona. Rozwiązanie to obejmie większość decyzji zaskarżanych do sądu, z wyjątkiem tych przyznających prawo do świadczenia po raz pierwszy, np. emerytury lub renty. W takich sprawach sąd nadal będzie rozstrzygał spór merytorycznie.
Projekt przewiduje także możliwość uchylenia decyzji organu rentowego w przypadku istotnych naruszeń przepisów postępowania. Dotyczy to sytuacji, gdy prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, a usunięcie uchybień szybciej będzie możliwe przed organem rentowym niż przed sądem.
Nowe przepisy mają też umożliwić uchylanie decyzji formalnych organów rentowych, czyli takich, które kończą postępowanie, ale nie rozstrzygają sprawy co do jej istoty, np. decyzji o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. W przypadku uchylenia decyzji sąd będzie zobowiązany wskazać organowi rentowemu wytyczne dotyczące dalszego postępowania.
Do propozycji zmian krytycznie odnosi się dr Katarzyna Kalata, radczyni prawna z kancelarii Kalata.
– Zmiana art. 477¹⁴ kodeksu postępowań cywilnych (k.p.c.) zmierza do rozszerzenia możliwości uchylania decyzji organu rentowego i przekazywania spraw do ponownego rozpoznania przez ZUS. W mojej ocenie rozwiązanie to nie rozwiązuje jednak podstawowego problemu systemowego – wskazuje ekspertka.
Jej zdaniem w sytuacji, gdy decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, powinna ona zostać po prostu uchylona przez sąd.
– Strony postępowania – zarówno ubezpieczeni, jak i płatnicy składek – powinny być traktowane równo, a wadliwa decyzja organu nie powinna być naprawiana w kolejnych rundach postępowania administracyjnego – podkreśla dr Katarzyna Kalata.
Ekspertka zwraca uwagę, że projekt zakłada model, w którym sąd będzie wskazywał organowi rentowemu wytyczne dotyczące dalszego postępowania.
– W praktyce może to prowadzić do wielokrotnego krążenia spraw między ZUS-em a sądem, co w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych grozi dalszym wydłużeniem postępowań – ocenia.
Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 10 marca 2026 r., autor: Ewa Martyna, oprac.: GR