Nienależnie pobrane świadczenia to przede wszystkim te, które zostały wypłacone, mimo że istniały okoliczności skutkujące ustaniem do nich prawa lub wstrzymaniem ich wypłaty – czytamy w Rzeczpospolitej.

Jednak świadczenia są nienależne tylko wtedy, gdy pobierający je był właściwie pouczony o okolicznościach skutkujących brakiem prawa do ich pobierania. Zatem ZUS, żądając zwrotu wypłaconego świadczenia, musi wykazać, że osoba pobierająca dane świadczenie była odpowiednio pouczona, że świadczenie to już jej nie przysługuje lub uległo wstrzymaniu, a mimo to nadal je pobierała.

W praktyce kwestia „odpowiedniego pouczenia” świadczeniobiorcy jest powodem wielu wątpliwości i sporów.
Pouczenia dotyczące prawa do świadczenia oraz okoliczności uzasadniających jego wstrzymanie są zwykle zamieszczane na drukach wniosków o świadczenia oraz w decyzjach ZUS przyznających emeryturę czy rentę. Kontrowersyjne jest jednak, czy takie pouczenie jest wystarczające. Wielokrotnie wypowiadały się w tym zakresie sądy. Warto wskazać na wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 22 lutego 2000 r. (III AUa 845/99), gdzie wskazano, że o właściwym pouczeniu skarżącej w sprawie braku prawa do pobierania świadczenia można mówić dopiero wówczas, gdy organ rentowy poprawił i doprecyzował treść pouczenia w taki sposób, że stało się ono czytelne, jasne i zrozumiałe dla ubezpieczonego.

Pouczenie o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia, może również polegać na przytoczeniu przepisów wskazujących te sytuacje. Jednak musi to być na tyle zrozumiałe, aby ubezpieczony mógł je odnieść do własnej sytuacji. Tak stwierdzał Sąd Najwyższy w wyroku z 14 marca 2006 r. (I UK161/05).

Trzeba jednak podkreślić, że wymóg pouczenia ma charakter formalny. Oznacza to, że osoba, której umożliwiono zapoznanie się ze stosowną informacją (pouczeniem), nie może zasłaniać się tym, że faktycznie nie zapoznała się z jego treścią. Dlatego też np. nieprzeczytanie prawidłowego pouczenia nie zwalnia z obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia.

Więcej w Rzeczpospolitej z 9 października 2012 r.