Od 2009 r. czytam liczne wyjaśnienia w sprawie efektu zachęty. Proszą o wskazanie przepisu w prawie unijnym lub krajowym, z którego jednoznacznie wynika, że nowo zatrudniony niepełnosprawny pracownik musi być zatrudniony na tym samym stanowisku co np. pracownik, z którym rozwiązano umową na mocy porozumienia stron. Z jakich przepisów wynika, że na pracownika, który w trakcie zatrudnienia stanie się niepełnosprawny, nie mogą ubiegać się o dofinansowanie? – pyta czytelniczka Rzeczpospolitej.

Dofinansowanie do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych przyznane pracodawcy wykonującemu działalność gospodarczą stanowi pomoc na zatrudnienie pracowników niepełnosprawnych w rozumieniu rozporządzenia Komisji nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. WE L 214 z 09.08.2008, str. 3, dalej rozporządzenie 800/2008. Tak wynika z art. 48a ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721 ze zm., dalej ustawa o rehabilitacji).
Jeden z warunków udzielenia tej pomocy polega na wykazaniu, że pomoc wywołuje tzw. efekt zachęty. Podaje się go we wniosku Wn-D w poz. 39-42, tj. stany zatrudnienia, natomiast w formularzu INF-D-P w poz. 48. Ustala się go jednokrotnie w związku z okresem zatrudnienia pracownika (w tym przejęcia go na podstawie art. 231 k.p.) do czasu ustania zatrudnienia lub zmiany statusu pracownika.

Efektu zachęty na niepełnosprawnego nie wykazują pracodawcy, dla których dofinansowanie do wynagrodzeń załogi nie stanowi pomocy publicznej.
Efekt zachęty można wykazać metodą: ilościową lub jakościową.

Posługując się metodą ilościową, wykazuje się jednoczesny wzrost netto stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych i stanu zatrudnienia ogółem z miesiąca zaangażowania na etat pracownika, na którego szef zamierza pobierać dofinansowanie, w stosunku do odpowiednich stanów z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc podjęcia zatrudnienia przez tę osobę.

Zgodnie z przypisem 18 w druku Wn-D bieżący stan zatrudnienia (ogółem i osób niepełnosprawnych) musi być ustalony na podstawie art. 2 pkt 13 rozporządzenia 800/2008 z wyłączeniem sprawnych i niepełnosprawnych osób wymienionych w art. 5 załącznika nr 1 do tego rozporządzenia.

Metoda jakościowa ma natomiast wykazać, że nowo zatrudniony pracownik niepełnosprawny podjął pracę na miejsce tego, którego stosunek pracy ustał w warunkach określonych w art. 26b ust. 4 ustawy o rehabilitacji. Chodzi tu o następujące sytuacje:

– z przyczyn określonych w art. 52 § 1 pkt 1 k.p.,

– za wypowiedzeniem złożonym przez pracownika,

– na mocy porozumienia stron,

– wskutek przejścia pracownika na rentę z tytułu niezdolności do pracy,

– z upływem czasu, na który umowa została zawarta,

– z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta umowa.

Jeżeli nie zostaną spełnione te warunki, miesięczne dofinansowanie na nowo zatrudnionego niepełnosprawnego, zgodnie z art. 26b ust. 5 ustawy o rehabilitacji, przysługuje, gdy jego miejsce pracy powstało w wyniku:

– wygaśnięcia umowy o pracę,

– zmniejszenia wymiaru czasu pracy pracownika – na jego wniosek.

Przepisy nie określają także drugiej sytuacji, o którą pyta czytelniczka „Rz”, czyli zakazu ubiegania się o dofinansowanie na pracownika, który w trakcie zatrudnienia stał się niepełnosprawny. Tu także BON przyjął interpretację niekorzystną dla pracodawców (B0N-I-52311-240-2-LK/2010). Wynika z niej, że „mając na uwadze konieczność stosowania w pierwszej kolejności wykładni funkcjonalnej rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem z zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych) (DzU WE L 214 z 09.08.2008, str. 3) oraz kierunek wykładni wyznaczony motywem nr 28 tego rozporządzenia, pracodawca, który przed 1 stycznia 2009 r. zatrudniał osobę sprawną i nadal zatrudniał ją, gdy po tej dacie stała się niepełnosprawna – nie spełnia warunków, aby uznać tego pracownika za zatrudnionego w warunkach efektu zachęty lub w warunkach uprawniających do wyłączenia obowiązku ustalania efektu zachęty”.

Więcej w Rzeczpospolitej z 20 października 2012 r.