Niezrealizowane świadczenia z ZUS to takie, których uprawniony nie pobrał przed śmiercią. Chodzi zarówno o emeryturę lub rentę za dany miesiąc, albo o sytuację, gdy ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie świadczenia, lecz postępowanie w tej sprawie zakończyło się jego przyznaniem dopiero po śmierci wnioskodawcy. Pojęcie niezrealizowanego świadczenia odnosi się do wszystkich należności pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, czyli również tych z ustawy z 30 września 2002 r.  ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej ustawa emerytalna) w razie śmierci uprawnionego do świadczenia, pieniądze, których nie zdążył pobrać, wypłaca się małżonkowi i dzieciom, z którymi prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Osoby te nie muszą spełniać warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej, określonych w ustawie emerytalnej.

W razie braku tych osób, prawo do świadczeń nienależnych uzyskuje małżonek i dzieci, z którymi zmarły nie prowadził wspólnego gospodarstwa domowego. Również oni nie muszą spełniać warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej.

Za dzieci w obu wyżej wymienionych przypadkach uważa się dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie, w tym również w ramach rodziny zastępczej.
Kiedy nie ma małżonka i dzieci, którym można byłoby wypłacić nienależne świadczenie, prawo do nich mają inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej lub na których utrzymaniu pozostawał zmarły. Do grona tych innych członków rodziny zalicza się m.in. rodzeństwo oraz rodziców, w tym ojczyma, macochę i osoby przysposabiające.

Wszystkie te osoby mają prawo brać udział w dalszym prowadzeniu postępowania o przyznanie świadczenia, które z uwagi na zgon wnioskodawcy nie zostało ukończone.

Postępowanie w sprawie nienależnego świadczenia wszczyna się na podstawie wniosku o jego wypłatę. W tym celu należy wypełnić wniosek na druku Rp-18 sporządzonym przez ZUS. Stanowi on podstawę do wszczęcia postępowania w ZUS o wypłatę świadczeń należnych do dnia śmierci osoby, która zgłosiła wniosek o jego przyznanie, rozpatrzenia uprawnień i wydania decyzji.

Do wniosku o wypłatę nienależnego świadczenia należy dołączyć odpis aktu zgonu osoby, która nie zdążyła pobrać pieniędzy, chyba że został dostarczony przy okazji ubiegania się o zasiłek pogrzebowy. Dodatkowo trzeba też przedłożyć:

– w przypadku małżonka – odpis skrócony aktu małżeństwa,

– w przypadku dzieci – odpis skrócony aktu urodzenia,

– oświadczenie lub inne dowody potwierdzające fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego lub fakt przyczyniania się do utrzymania osoby zmarłej.

Wniosek o wypłatę niezrealizowanych świadczeń rozpatruje oddział lub inspektorat ZUS właściwy ze względu na miejsce zameldowania na pobyt stały osoby, która do dnia śmierci nie pobrała należnych jej świadczeń emerytalno – rentowych.

Więcej w Rzeczpospolitej z 20 grudnia 2012 r.