Może on podać w wątpliwość wysokość płacy stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa (uchwała SN z 27 kwietniar., II UZP 2/05). To oznacza,że organ rentowy ma prawo ustalać stosunek ubezpieczenia społecznego, będąc niezwiązanym nieważną czynnością prawną.

Prawo ubezpieczeń społecznych nie reguluje sposobu, w jaki można zastępować nieważne z mocy art. 58 § 3 kodeksu cywilnego poszczególne klauzule umowy o pracę. ZUS wypełnił ten brak przez przyjęcie za podstawę wymiaru składki chorobowej średniego wynagrodzenia z okresu ubezpieczenia. Oczywiście stanowisko organu rentowego podlega kontroli sądowej w ramach postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Pogląd ten wyrażony w uchwale SN z kwietnia 2005 r. został następnie zaaprobowany przez późniejsze orzecznictwo SN. Przykładowo w wyroku z 4 2005 r. (Il UK 16/05) SN przyjął, że nadmierne podwyższenie wynagrodzenia pracownika może być w zakresie prawa t ubezpieczeń społecznych ocenione jako dokonane z zamiarem nadużycia prawa do świadczeń. Sąd Najwyższy podkreślił, że kontrola ZUS obejmuje m.in. zgłoszenie do ubezpieczenia oraz prawidłowość i rzetelność obliczenia, potrącenia i płacenia składki. To zaś oznacza przyznanie organowi rentowemu kompetencji do badania zarówno tytułu do ubezpieczeń – czyli zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień i – w ramach obowiązującej go procedury – zakwestionowania tych postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Podobne wnioski płyną z innych wyroków SN, np.: z 2 sierpnia 2007 r. (III UK 26/07), z 19 września 2007 r. (III UK 30/07).

Więcej w Rzeczpospolitej z 11 stycznia 2013 r.