Pracownicy jednostek sfery budżetowej, czyli m.in. szkół, urzędów skarbowych, samorządowych czy sądów, mają prawo do trzynastej pensji, jeśli przepracują co najmniej pół roku. Nie muszą spełniać tego warunku, gdy powodem krótszego stażu było korzystanie z urlopu wychowawczego, dla poratowania zdrowia czy naukowego. Wynika to z art. 2 ust. 3 pkt. 6 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym.

Na takie uprzywilejowane traktowanie nie może jednak liczyć kobieta, która nie przepracowała sześciu miesięcy, ponieważ przebywała na urlopie macierzyńskim. Wspomniany przepis jej bowiem nie wymienia. Choć Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 jest niezgodny z konstytucją w zakresie, w jakim pomija urlop macierzyński wśród wyjątków uprawniających do trzynastki bez przepracowania sześciu miesięcy (P 59/11), to faktyczna sytuacja młodych mam się nie zmieniła.

Wyrok ten nie sprawił bowiem, że zaskarżony przepis utracił moc, bo go nie uchylił. Trybunał orzekł tylko o jego niekonstytucyjności. W uzasadnieniu sędziowie wskazali, że konstrukcja wyroku nie skutkuje utratą mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu ustawy ani modyfikacją jego obecnego brzmienia. Oznacza jedynie konieczność niezwłocznej interwencji ustawodawcy w celu uzupełnienia regulacji w sposób, który zapewni realizację normy konstytucyjnej.

W konsekwencji do czasu nowelizacji ustawy o dodatkowym rocznym wynagrodzeniu dostosowującej ją do orzeczenia TK pracodawcy nie mają podstawy prawnej do ich wypłacania, bo przepisy się nie zmieniły.

Obecnie to od posłów zależy, czy więcej kobiet otrzyma w tym roku trzynastki za ubiegły rok. W Sejmie znajdują się bowiem dwa projekty odpowiedniej nowelizacji. Pierwszy, senacki jest już po pierwszym czytaniu (druk nr 1029). Drugi – rządowy – trafił do Sejmu w ubiegłym tygodniu. Projekty te nieco się różnią. Senacki odnosi się tylko do urlopu macierzyńskiego i ma obowiązywać 14 dni od ogłoszenia. Rządowy wymienia więcej okoliczności, które nie ograniczają prawa do trzynastki, m.in. dodatkowy urlop macierzyński i urlop ojcowski. Ma on wejść w życie następnego dnia po ukazaniu się w Dzienniku Ustaw. Ponadto zawiera przepis wskazujący, że ma zastosowanie do trzynastek za 2012 r.

Pracodawcy powinni się zatem przygotować na konieczność wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 r, mimo że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy wypłaca się je nie później niż w ciągu pierwszych trzech miesięcy roku kalendarzowego następującego po roku, za który przysługuje.
Świadoma pracownica ponadto może dochodzić wypłaty rocznej pensji na drodze sądowej jeszcze przed wejściem w życie zmienionych przepisów.