Wynika to z faktu, że w okresie urlopu bezpłatnego stosunek pracy ulega niejako zawieszeniu. To samo dotyczy więc tytułu do ubezpieczeń, jakim jest zatrudnienie. Zaś wymogiem niezbędnym do uzyskania prawa do świadczenia za czas niezdolności do pracy jest to, żeby powstała ona w trakcie „aktywnego” tytułu do ubezpieczeń.

Uprawnienie do zasiłku chorobowego określa ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. nr 77 poz. 512 ze zm.). Zgodnie z jej art. 12 ust. 2 pkt. 1 zasiłek chorobowy nie przysługuje za okresy niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego.

Oznacza to, że jeśli pracownik zachorował w czasie urlopu bezpłatnego, to za czas tej absencji nie otrzyma zasiłku. Brak prawa do świadczenia wynika z założenia, że zasiłek przysługuje w miejsce zarobku, który podwładny uzyskałby, gdyby był zdrowy.

Wskazany przepis wyłącza prawo do zasiłku chorobowego tylko za czas niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego. Brak jest podstaw do odmowy wypłaty tego świadczenia, gdy choroba rozpoczęła się co prawda w okresie urlopu bezpłatnego, ale trwa nadal po jego ustaniu w czasie „normalnego” zatrudnienia. Sam fakt powstania niezdolności do pracy w czasie urlopu bezpłatnego nie stanowi bowiem przesłanki do odmowy wypłacania zasiłku chorobowego za okres po zakończeniu tego wolnego i powrocie do pracy, jeżeli choroba wciąż trwa.

Co istotne, pracownik nie traci prawa do zasiłku w razie wadliwego udzielenia mu urlopu bezpłatnego. Zatem w przypadku skierowania go na taki urlop niezgodnie z art. 174 § 1 k.p. – z inicjatywy firmy i bez pisemnego wniosku o udzielenie mu takiego wolnego – chory ma prawo do świadczenia.

W praktyce powstają wątpliwości odnośnie prawa do zasiłku chorobowego pracowników, którzy zachorowali po rozwiązaniu stosunku pracy, jeżeli bezpośrednio przed zakończeniem zatrudnienia przebywali na urlopie bezpłatnym. Jak wynika z art. 7 w/wym. ustawy, zasiłek przysługuje osobie, która stała się niezdolna do pracy po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli:

– choroba trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i

– powstała nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Mimo takiego brzmienia przepisu zdarza się, że oddziały ZUS odmawiają byłym pracownikom prawa do zasiłku chorobowego, gdy przed ustaniem zatrudnienia przebywali oni na dłuższym urlopie bezpłatnym.
Słuszność ich postępowania potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z 12 czerwca 2002 r. (III UZP A/02).