Zgodnie z art. 86 ust. 10 ustawy o VAT, podstawową zasadą w zakresie terminu odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów i usług jest moment otrzymania faktury VAT. Dokładniej jest to miesiąc, w którym nabywca otrzymał fakturę lub dwa kolejne okresy rozliczeniowe następujące po miesiącu otrzymania tego dokumentu.

Zasada podstawowa nie dotyczy jednak pewnych transakcji, dla których ustawodawca określił szczególny moment odliczenia podatku.

Dodatkowo istotnym warunkiem zezwalającym na odliczenie podatku naliczonego przez nabywcę jest nabycie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel lub faktyczne wykonanie kupionej usługi. Mówi o tym art. 86 ust. 12 ustawy o VAT. Co do zasady dopiero po spełnieniu tego warunku nabywca ma prawo do odliczenia podatku naliczonego.

A zatem, nie zawsze termin otrzymania faktury wpływa na określenie momentu nabycia prawa do odliczenia VAT.

W praktyce gospodarczej często zdarza się, że faktury wystawiane są jeszcze przed wykonaniem usługi, bądź dostawą towaru. Sytuacja taka dotyczy w szczególności usług o charakterze ciągłym.

Zgodnie z przepisami ustawy o VAT, odliczenie podatku naliczonego na podstawie faktury otrzymanej przed dostawą przysługuje w przypadku, gdy:

– podatnik otrzyma towar przed upływem terminu złożenia deklaracji za okres, w którym otrzymał fakturę,

– faktura dokumentuje czynności, od których obowiązek podatkowy powstał zgodnie z art. 19 ust. 11, czyli w przypadku dokonania przedpłaty, wpłaty części należności czy zaliczki.

Z treści art. 86 ust. 2 pkt. 1b ustawy o VAT wynika, że kwotę podatku naliczonego stanowi m.in. suma kwot podatku określonego w fakturze otrzymanej przez podatnika potwierdzającej dokonanie przedpłaty, jeżeli wiązała się ona z powstaniem obowiązku podatkowego u wystawcy faktury. Z kolei art. 19 ust. 11 mówi, że jeżeli przed wydaniem towaru lub wykonaniem usługi otrzymano część należności, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, to obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą jej otrzymania w tej części.

Zatem otrzymanie przez sprzedawcę przedpłaty powoduje obowiązek wystawienia faktury i skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego. To z kolei uprawnia nabywcę do odliczenia wykazanego na otrzymanej fakturze podatku naliczonego w rozliczeniu za miesiąc jej otrzymania lub za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych.

Zdarzają się również przypadki, kiedy nabywca nie wpłacił zaliczki, przedpłaty lub zadatku, a otrzymał fakturę jeszcze przed otrzymaniem towaru czy też wykonaniem usługi.

Jeśli dokona zapłaty na podstawie takiej faktury, to może ją potraktować jako fakturę zaliczkową. Nie ma w tym przypadku znaczenia, że faktura nie jest oznaczona jako faktura zaliczkowa.

Nabywca będzie miał wtedy prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego w rozliczeniu za miesiąc, w którym dokona zapłaty kwot wynikających z wcześniej wystawionej faktury lub za jeden z dwóch następnych okresów rozliczeniowych.

Dla ustawodawcy istotne jest, aby odliczenie podatku naliczonego nastąpiło na podstawie spełnionych dwóch warunków, czyli:

– dokonania przedpłaty przed wykonaniem usługi oraz

– otrzymania faktury

– bez względu na kolejność tych zdarzeń.