Co do zasady pracownik pobierający zasiłek macierzyński – a więc przebywający na urlopie macierzyńskim, dodatkowym urlopie macierzyńskim, urlopie rodzicielskim – podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu i rentowym). Pobieranie zasiłku stanowi odrębny tytuł do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi od zatrudnienia (art. 6 ust. 1 pkt. 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

W tym okresie podwładny nie podlega pracowniczym ubezpieczeniom społecznym. Uzyskiwany wówczas przychód w postaci opłaconego przez pracodawcę prawa do opieki lekarskiej przysługuje mu więc z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, a nie etatowej więzi. W związku z tym wartość finansowanego przez szefa abonamentu medycznego za czas macierzyńskiej pieczy z prawem do zasiłku nie stanowi podstawy wymiaru składek z tytułu stosunku pracy. Tak samo jest w przypadku pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym.

Jednak sprawa się komplikuje, gdy rodzic zdecyduje się łączyć opiekę nad dzieckiem w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego z dotychczasową etatową pracą, tyle że w obniżonym wymiarze czasu pracy (maksymalnie na pół etatu).

Pozwala mu na to art. 1821 § 5 i 6 k.p. Rodzi się wówczas pytanie – czy od uzyskiwanych w tym czasie przychodów, w tym pakietu medycznego, szef ma potrącić składkę od pełnej kwoty wartości abonamentu, czy może tylko od części, jaką uzyskuje z tytułu pracy na obniżonym etacie?

Wydaje się, że sprawiedliwie byłoby oskładkowanie jedynie wartości abonamentu w części przypadającej na zatrudnienie.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt. 24 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.) z oskładkowania wyłączone zostały składniki wynagrodzenia, do których pracownik ma prawo w okresie pobierania wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku z ubezpieczenia społecznego.

Aby skorzystać z tej możliwości, trzeba łącznie spełnić dwie przesłanki:

– wyłączenie musi wynikać z postanowień układów zbiorowych pracy lub przepisów o wynagradzaniu,

– świadczenia te zostały wypłacone za okres pobierania wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku z ubezpieczenia społecznego.

ZUS w wydanej 23 października 2013 r. decyzji (Dl/100000/451/1385/2013) wyjaśnił, że przychód chorującego etatowca w postaci abonamentu medycznego jest wyłączony z podstawy wymiaru składek jedynie wtedy, gdy z wewnętrznych przepisów regulujących kwestie wynagradzania pracowników wynika jednoznacznie prawo zatrudnionego do takiego świadczenia za czas niedyspozycji zdrowotnej. Gdy w firmowych regulacjach zabraknie takich przepisów, przychody uzyskiwane za okres pobierania wynagrodzenia chorobowego czy zasiłku stanowią podstawę wymiaru składek.

Jeśli zatem abonament medyczny, zgodnie z wewnątrz firmowymi przepisami (zazwyczaj regulaminem płac), należy się także chorującym pracownikom, to jego wartość opłacona za czas niezdolności do pracy jest nieoskładkowana. Gdy absencja obejmuje część miesiąca, od wartości pakietu przypadającej na pozostałe dni miesiąca, trzeba naliczyć składki. Oznacza to konieczność dokonania pewnych obliczeń w celu poprawnego ustalenia podstawy wymiaru składek od abonamentu.

Zgodnie z decyzją ZUS nr 81 z 4 maja 2011 r. (Dl/100000/ 451/227/2011/KG) w sytuacji, gdy nieobecność chorobowa zatrudnionego trwa przez część miesiąca, wartość pakietu medycznego podlegającą składkowaniu należy proporcjonalnie obniżyć. W tym celu pełną jego kwotę trzeba podzielić przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca, a wynik pomnożyć przez te, za które podwładny pobrał wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek. Tak ustaloną wartość należy odjąć od kwoty miesięcznego abonamentu medycznego. Otrzymaną różnicę trzeba uwzględnić w podstawie wymiaru składek.