Czy jeśli pracownik wykaże 15 lat pracy w warunkach szczególnych na 1 stycznia 1999 r., to korzystanie ze zwolnień lekarskich utrudni mu uzyskanie emerytury z racji zatrudnienia w tych warunkach? – pyta czytelnik Rzeczpospolitej.
Nie – odpowiada dziennik „Rz”. Wielu pracowników nadal stara się o uzyskanie emerytury w obniżonym wieku, powołując się na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Możliwość taką przewiduje art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1440, dalej ustawa emerytalna). Stanowi on, że ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32,33,39 i 40 ustawy emerytalnej, jeżeli w dniu jej wejścia w życie osiągnęli:
– okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz
– okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej.
Emerytura ta przysługuje pod warunkiem, że ubezpieczony nie przystąpi do otwartego funduszu emerytalnego albo złoży wniosek o przekazanie za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunku w OFE.
Nie – odpowiada dziennik „Rz”. Wielu pracowników nadal stara się o uzyskanie emerytury w obniżonym wieku, powołując się na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych. Możliwość taką przewiduje art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1440, dalej ustawa emerytalna). Stanowi on, że ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32,33,39 i 40 ustawy emerytalnej, jeżeli w dniu jej wejścia w życie osiągnęli:
– okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz
– okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 ustawy emerytalnej.
Emerytura ta przysługuje pod warunkiem, że ubezpieczony nie przystąpi do otwartego funduszu emerytalnego albo złoży wniosek o przekazanie za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa środków zgromadzonych na rachunku w OFE.
Przy czym zasadnicze znaczenie dla nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku ma to, czy pracownik świadczył pracę określoną w wykazach prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze podaną w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm., dalej rozporządzenie). Praca ta musiała być wykonywana przez co najmniej 15 lat (§ 4 ust. 1 rozporządzenia).
W praktyce problematyczne bywa często ustalenie, czy starający się o emeryturę przepracował co najmniej 15 lat w warunkach szczególnych, licząc na 1 stycznia 1999 r. Spory z ZUS dotyczą zwłaszcza tego, czy do stażu w tych warunkach można zaliczyć także okresy korzystania ze zwolnień lekarskich. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej przy ustalaniu okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik po 14 listopada 1991 r. otrzymał wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zastosowanie tego przepisu powodowałoby konieczność odliczenia okresów korzystania ze zwolnień lekarskich od stażu pracy w warunkach szczególnych.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że art. 184 ustawy emerytalnej w sposób szczególny uregulował sytuację prawną ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Osobom, które w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 1999 r.) wykazały okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy z art. 27 ustawy (co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn), zagwarantował prawo nabycia emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Sytuacja tych osób ujmowana jest jako tzw. ekspektatywa prawa podmiotowego, która także podlega ochronie. Ochronę praw w trakcie ich nabywania powszechnie aprobuje orzecznictwo, w tym także Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
Jeśli ubezpieczony wykaże, że 1 stycznia 1999 r. miał wymagany staż pracy w warunkach szczególnych, to nie ma podstaw, aby pomniejszać go o okresy korzystania przez niego ze zwolnień lekarskich po 14 listopada 1991 r.
Więcej w Rzeczpospolitej z 27 stycznia 2014 r.