Prowadzę działalność w zakresie dostawy i montażu urządzeń technicznych. Z tytułu zawieranych transakcji z reguły oczekuję wpłacenia zaliczki (ok. 20 proc. wartości zamówienia). W celu zabezpieczenia swoich interesów w zawieranych umowach przewiduję karę umowną w kwocie ok. 30 proc. wartości kontraktu w razie zerwania umowy przez kontrahenta (przy czym zaliczka zostaje zarachowana na poczet odszkodowania). Jak udokumentować rozliczenie VAT w przypadku przekazania mi przez nabywcę zaliczki, a następnie zerwania przez niego umowy? Czy mam prawo do korekty VAT należnego? Czy nowelizacja VAT, która weszła w życie 1 stycznia br., wprowadziła zmiany w tym zakresie? Czy mogę wystawić fakturę VAT wcześniej niż przed terminem otrzymania zaliczki? – pyta czytelnik Rzeczpospolitej.
Art. 5 ust. 1 ustawy o VAT przywiduje, opodatkowaniu tym podatkiem podlegają następujące czynności: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów, import towarów na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.
Dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT). Przez świadczenie usług (art. 8) do celów VAT rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie jest dostawą towarów, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Tym samym każde świadczenie niebędące dostawą towarów jest świadczeniem usług w rozumieniu przepisów o VAT, przy czym świadczenie to musi polegać na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu zachowania innego podmiotu.
W celu uznania danej czynności za objętą zakresem przedmiotowym przepisów o VAT muszą być spełnione poniższe warunki łącznie:
– wykonawca realizuje świadczenie będące przedmiotem umowy, przy czym nabywca (odbiorca świadczenia) jest beneficjentem świadczenia,
– wykonywanej czynności odpowiada świadczenie wzajemne w postaci zapłaty wynagrodzenia przez nabywcę.
Kwestia kar umownych jest uregulowana w przepisach prawa cywilnego. Na podstawie art. 483 § 1 kodeksu cywilnego można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy.
W praktyce obrotu gospodarczego kara umowna jest zastrzeżeniem zawartym w umowie pomiędzy kontrahentami, które ma na celu wzmocnienie skuteczności wykonania przez strony zobowiązań wynikających z umowy Zawarcie w umowie zapisu o kwocie kary umownej należy uznać za sposób uproszczenia warunków umowy przewidujący, że w przypadku niewykonania umowy jedna ze stron umowy ma prawo żądać od drugiej zapłaty określonej sumy pieniężnej tytułem naprawienia szkody.
Tym samym zapłacona kara umowna nie jest ekwiwalentem za wykonaną usługę. Kwota pieniężna, którą uiszcza kontrahent, ma bowiem charakter odszkodowawczy i nie odnosi się w żaden sposób do usługi (czynności podlegających opodatkowaniu VAT).
W związku z tym kara umowna nie jest zapłatą za usługę i nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych VAT, określonym w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT.
W sytuacji opisanej w pytaniu czytelnik jest zobowiązany do wystawienia faktury korygującej VAT do zera oraz do skorygowania podatku należnego w rejestrze i w deklaracji VAT.
Art. 5 ust. 1 ustawy o VAT przywiduje, opodatkowaniu tym podatkiem podlegają następujące czynności: odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów, import towarów na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju, wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.
Dostawą towarów jest przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel (art. 7 ust. 1 ustawy o VAT). Przez świadczenie usług (art. 8) do celów VAT rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie jest dostawą towarów, w tym również:
1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej;
2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji;
3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.
Tym samym każde świadczenie niebędące dostawą towarów jest świadczeniem usług w rozumieniu przepisów o VAT, przy czym świadczenie to musi polegać na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu zachowania innego podmiotu.
W celu uznania danej czynności za objętą zakresem przedmiotowym przepisów o VAT muszą być spełnione poniższe warunki łącznie:
– wykonawca realizuje świadczenie będące przedmiotem umowy, przy czym nabywca (odbiorca świadczenia) jest beneficjentem świadczenia,
– wykonywanej czynności odpowiada świadczenie wzajemne w postaci zapłaty wynagrodzenia przez nabywcę.
Kwestia kar umownych jest uregulowana w przepisach prawa cywilnego. Na podstawie art. 483 § 1 kodeksu cywilnego można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy.
W praktyce obrotu gospodarczego kara umowna jest zastrzeżeniem zawartym w umowie pomiędzy kontrahentami, które ma na celu wzmocnienie skuteczności wykonania przez strony zobowiązań wynikających z umowy Zawarcie w umowie zapisu o kwocie kary umownej należy uznać za sposób uproszczenia warunków umowy przewidujący, że w przypadku niewykonania umowy jedna ze stron umowy ma prawo żądać od drugiej zapłaty określonej sumy pieniężnej tytułem naprawienia szkody.
Tym samym zapłacona kara umowna nie jest ekwiwalentem za wykonaną usługę. Kwota pieniężna, którą uiszcza kontrahent, ma bowiem charakter odszkodowawczy i nie odnosi się w żaden sposób do usługi (czynności podlegających opodatkowaniu VAT).
W związku z tym kara umowna nie jest zapłatą za usługę i nie mieści się w katalogu czynności opodatkowanych VAT, określonym w art. 5 ust. 1 ustawy o VAT.
W sytuacji opisanej w pytaniu czytelnik jest zobowiązany do wystawienia faktury korygującej VAT do zera oraz do skorygowania podatku należnego w rejestrze i w deklaracji VAT.
Jak stanowi art. 293 ust. 10 pkt 3 ustawy o VAT, podstawę opodatkowania obniża się o zwróconą nabywcy całość lub część zapłaty otrzymaną przed dokonaniem sprzedaży, jeżeli do niej nie doszło. Gdy istnieje obowiązek korekty VAT, obniżenia podstawy opodatkowania w stosunku do podstawy określonej w wystawionej fakturze z wykazanym podatkiem dokonuje się pod warunkiem posiadania przez podatnika potwierdzenia otrzymania faktury korygującej przez nabywcę towaru lub usługobiorcę, dla którego wystawiono fakturę. Potwierdzenie to podatnik powinien uzyskać przed upływem terminu do złożenia deklaracji podatkowej za dany okres rozliczeniowy, w którym nabywca towaru lub usługobiorca otrzymał fakturę korygującą. Uzyskanie takiego potwierdzenia po terminie złożenia deklaracji podatkowej za dany okres rozliczeniowy uprawnia podatnika do uwzględnienia faktury korygującej za okres rozliczeniowy, w którym to potwierdzenie uzyskał.
Więcej w Rzeczpospolitej z 19 marca 2014 r.