Możliwe jest więc nabycie emerytury po ukończeniu 60 lat przez mężczyznę lub 55 lat przez kobietę, jeśli posiadają:

• okres składkowy i nieskładkowy wynoszący odpowiednio co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn oraz

• co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Przy czym warunki te – z wyjątkiem uzyskania wieku emerytalnego – muszą być spełnione na 1 stycznia 1999 r.

 

Rodzaje prac wykonywanych w warunkach szczególnych są określone w załącznikach do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej rozporządzenie), które zawierają zamknięty katalog tych prac.

 

Okresami pracy uzasadniającymi prawo do wcześniejszej emerytury są te, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Jeżeli więc podwładny pracował w warunkach szczególnych tylko w części swego czasu pracy, a w pozostałej wykonywał inne obowiązki, które nie są zaliczane do prac w warunkach szczególnych, to ZUS nie może uwzględnić tego okresu ustalając staż pracy „szczególnej”. Podobnie wskazywał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 5 lutego 2013 r. (III AUa 1308/12). Stwierdził bowiem, że warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku jest spełniony tylko wtedy, gdy pracownik w zakresie obowiązującego go pełnego wymiaru czasu pracy na określonym stanowisku, stale – tj. ciągle, wykonuje tylko pracę w szczególnych warunkach, bez innych czynności niezwiązanych z zajmowanym stanowiskiem.

 

Jeśli więc zatrudniony wykonywał jednocześnie pracę wymienioną w rozporządzeniu oraz inną, niewymienioną tam, przekreśla to możliwość uwzględnienia tego okresu w 15-letnim stażu pracy „szczególnej”. Będzie tak, nawet gdy stosunek tej pracy jest nieproporcjonalnie wysoki w porównaniu z innymi obowiązkami. W tym przypadku nie można uznać, że praca była wykonywana stale, w pełnym wymiarze czasu pracy.

 

W zbliżony sposób wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 5 czerwca 2007 r. (I UK 376/06). Podnosił, że zatrudnienie na stanowisku kierownika kilku oczyszczalni ścieków, które nie ograniczało się do sprawowania stale i w pełnym wymiarze czasu dozoru nad osobami świadczącymi pracę w szczególnych warunkach, lecz polegało także na wykonywaniu innych, licznych czynności kierowniczych, nie stanowi wykonywania pracy w szczególnych warunkach na potrzeby nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym. Przy czym decydujące znaczenie ma tu faktyczne wykonywanie pracy, a nie zapisy dokonane przez byłego pracodawcę np. w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych.

 

SN potwierdził to również w wyroku z 25 maja 2010 r. (I UK 3/10), stwierdzając, że nawet gdy pracodawca uznał pracę na danym stanowisku za „szczególną”, taki pracownik może nie otrzymać wcześniejszej emerytury. ZUS odmówi jej bowiem, gdy nie była ona wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

 

W praktyce powstały spory, jak należy kwalifikować sytuację, gdy pracownik stale wykonywał różne rodzaje prac w warunkach szczególnych. Zdarzało się bowiem, że ZUS nie uznawał, że ta praca nie była wykonywana w pełnym wymiarze czasu w warunkach szczególnych, i z tego powodu odmawiał przyznania emerytury.

 

W orzecznictwie sądowym przyjmowano jednak inaczej. Sądy uznawały, że pracownik, który wykonywał łącznie różne rodzaje pracy w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, jest uprawniony do zaliczenia tego okresu do zatrudnienia w szczególnych warunkach, wymaganego do wcześniejszej emerytury. Tak wskazywał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 12 lutego 2013 r. (III AUa 1386/12). Podobnie SN w wyroku z 27 stycznia 2012 r. (II UK 103/11) stwierdził, że pracownik, który u jednego pracodawcy w tym samym czasie wykonywał różne rodzaje pracy w szczególnych warunkach, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, nie powinien być pozbawiony uprawnienia do zaliczenia tego okresu do zatrudnienia w szczególnych warunkach wymaganego do emerytury na podstawie art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

 

Więcej w Rzeczpospolitej z 7 października 2014 r.