Przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie odśnieżania i usług ziemnych. Ponieważ potrzebuje pracownika do prowadzenia dokumentacji firmy i obsługi klienta, postanowił zatrudnić swoją córkę. Chciałby podpisać z nią umowę o pracę na cały etat. Jego wątpliwości budzi jednak to, czy będzie mógł ją ubezpieczyć jak pracownika, czy też musi zgłosić ją w ZUS jako osobę współpracującą. Córka co prawda mieszka z przedsiębiorcą pod jednym adresem, w domu wolno stojącym, ale zajmuje z rodziną jedną kondygnację, a przedsiębiorca drugą. Prowadzi własne gospodarstwo domowe. Nie będzie podejmowała żadnych decyzji związanych z prowadzeniem działalności. Przedsiębiorca chce wyznaczyć jej godziny pracy oraz zakres obowiązków wynikających z zajmowanego stanowiska.

Zgodnie z art. 8 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się zaś m.in. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, jeżeli pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego decyduje łącznie wspólne zamieszkiwanie i zaspokajanie potrzeb. Wspólnota gospodarstwa domowego oznacza, że pozostające w niej osoby mają zaspokajane potrzeby ze środków pozostających w dyspozycji wspólnoty (rodziny).

Z powyższego wynika, że ważny jest nie tylko adres zamieszania, lecz także takie okoliczności jak prowadzenie budżetu domowego oraz współpraca w załatwianiu codziennych spraw życiowych. Można więc stwierdzić, że osoby współpracujące to członkowie najbliższej rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z prowadzącym działalność gospodarczą, przyczyniający się do jej prowadzenia, działający na rzecz i w imieniu przedsiębiorcy, korzystający z zysków, jakie przynosi ta działalność, oraz ponoszący skutki ewentualnych błędów w jej prowadzeniu. Jednak fakt zamieszkiwania z rodzicami dorosłych i pracujących dzieci nie może być automatycznie uznany za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, co potwierdza orzeczenie Sądu Najwyższego z 2 lutego 1996 r. (II URN 56/95, OSNP1996/16/240). Często inne są bowiem w swej istocie cele odrębnych rodzin, a więc nie można wyłączyć możliwości zawarcia z takimi osobami umowy o pracę.

Uwzględniając obowiązujące przepisy oraz wobec nieprowadzenia przez przedsiębiorcę i jego córkę wspólnego gospodarstwa domowego, oddział ZUS w Lublinie w decyzji nr 1100 z 23 września 2014 r. (WPI/20000/43/1100/2014) uznał, że jeśli zostanie ona zatrudniona na podstawie umowy o pracę, to będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, a nie jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej.

Więcej w Rzeczpospolitej z 7 listopada 2014 r.