Nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wierzytelności odpisanych jako nieściągalne, z wyjątkiem wierzytelności, które uprzednio na podstawie art. 12 ust. 3 ustawy o CIT zostały zarachowane jako przychody należne i których nieściągalność została udokumentowana w sposób wyraźnie określony w tej ustawie, tj.:

1. postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadający stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego, albo

2. postanowieniem sądu o:

a) oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, lub

b) umorzeniu postępowania upadłościowego, gdy zachodzi okoliczność wymieniona pod lit. a, lub

c) ukończeniu postępowania upadłościowego, albo

3. protokołem sporządzonym przez podatnika, stwierdzającym, że przewidywane koszty procesowe i egzekucyjne związane z dochodzeniem wierzytelności byłyby równe albo wyższe od jej kwoty (art. 16 ust. 1 pkt 25 oraz ust. 2 ustawy o CIT).

Zaliczając nieściągalną wierzytelność do kosztów podatkowych, należy mieć na uwadze konieczność łącznego spełnienia wszystkich poniższych przesłanek, tj.:

• rachunkowe odpisanie wierzytelności jako nieściągalnej;

• uprzednie zarachowanie wierzytelności do przychodów należnych (kosztem podatkowym będzie wartość wierzytelności netto; nie będzie stanowiła kosztów uzyskania przychodów część wierzytelności spłacona w toku postępowania upadłościowego, a także odsetki, również te zgłoszone do sądu jako wierzytelność);

• udokumentowanie nieściągalności wierzytelności w sposób określony w art. 16 ust. 2 ustawy o CIT;

• brak przedawnienia nieściągalnej wierzytelności (art. 16 ust. 1 pkt 20 ustawy o CIT).

Przepisy podatkowe, wskazując przesłanki potrącenia w koszty podatkowe wierzytelności nieściągalnej, w tym wymóg jej udokumentowania, nie precyzują jednak samego momentu zaliczenia jej w koszty uzyskania przychodów. Za właściwe należy przy tym uznać stanowisko, zgodnie z którym zaliczenie w koszty podatkowe nieściągalnej wierzytelności, przy założeniu, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki, a postanowienie sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego jest ostatnią wymaganą przesłanką, jest możliwe w tym okresie, w którym nastąpiło uprawomocnienie się tego postanowienia. Prawomocne postanowienie sądu o umorzeniu postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dokumentuje bowiem nieściągalność wierzytelności, nawet gdy wierzyciel nie jest w posiadaniu takiego postanowienia. Oczywiście wierzyciel musi posiadać takie postanowienie, aby móc zaliczyć w koszty podatkowe nieściągalną wierzytelność, jednak może to zrobić tylko w tym okresie, w którym to postanowienie stało się prawomocne.

Więcej w Rzeczpospolitej z 18 kwietnia 2016 r.