Złożyłem w ZUS wniosek o rozłożenie na raty zadłużenia z tytułu składek i o umorzenie odsetek za nieterminowe ich opłacanie. ZUS w decyzji odmówił tylko umorzenia tych odsetek, ale nie rozpatrzył wniosku o raty. Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniach społecznych umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Oznacza to, że ZUS jest obowiązany umarzać odsetki tylko w przypadku, gdy umorzeniu podlega należność główna – a taka sytuacja nie ma miejsca. Czy ZUS ma rację? – pyta czytelnik Rzeczpospolitej
Jak odpowiada ekspert współpracujący z dziennikiem „Rz” – czytelnik wystąpił po pierwsze: o rozłożenie na raty zadłużenia ze składek, po drugie: o umorzenie należności z odsetek. Na uwagę zasługuje to, że ZUS nie odniósł się do pierwszego z tych roszczeń, czyli wniosku o rozłożenie na raty samych składek. W sytuacji, kiedy ZUS odmawia stronie ulgi, musi wydać decyzję administracyjną i poprzedzić ją postępowaniem administracyjnym w oparciu o przepisy k.p.a., które z mocy art. 123 ustawy o sus stosuje się w sprawach nieuregulowanych w ustawie o sus. W konsekwencji ZUS, nie wydając decyzji w tym zakresie, uniemożliwił czytelnikowi zakwestionowanie odmowy rozłożenia zaległości na raty.
Co jednak najistotniejsze, błędne jest stanowisko ZUS, że z art. 28 ust. 4 ustawy o sus wynikała możliwość umorzenia odsetek od należności tylko przy umorzeniu należności głównej. W art. 24 ust. 2 ustawy o sus ustawodawca posłużył się terminem „należności”, a nie „należność”, co oznacza, że wszystkie elementy, takie jak: składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, są należnościami ze składek.
Pojęcie „należności” obejmuje zatem różne świadczenia o odrębnym statusie, które określono wspólnym mianem „należności z tytułu składek” (por. wyrok Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 2006 r., IUK 240/05). Uznać zatem należy, że wszędzie tam, gdzie ustawa posługuje się pojęciem „należności z tytułu składek”, regulacja dotyczy zarówno składek, jak i odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o sus „należności z tytułu składek” mogą być umarzane w całości lub w części. Uwzględniając jej art. 24 ust. 2 i podane wskazówki, należy uznać, że art. 28 ust. 1 ustawy o sus dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich „należności z tytułu składek”, tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, te należności mogą być umarzane w całości lub w części, jeśli spełnione będą warunki określone w ustawie o sus.
Powołany przez ZUS art. 28 ust. 4 ustawy sus w ogóle nie dotyczy dopuszczalności umarzania odsetek (to reguluje art. 28 ust. 1). Art. 28 ust. 4 ustawy o sus wprowadza jedynie niejako „rozszerzony” skutek umorzenia składek. Umorzenie samych składek powoduje z mocy prawa umorzenie także innych „należności z tytułu składek” (tych, o których mowa w art. 24 ust. 2 ustawy o sus, tj. odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty). Nie oznacza to jednak, że umorzenie innych niż składki należności ze składek jest możliwe tylko w razie umorzenia samych składek. Przeciwnie, nawet wtedy, gdy umorzenie samych składek jest niedopuszczalne, możliwe jest, gdy zachodzą warunki umorzenia wymienione w ustawie o sus, umorzenie innych „należności z tytułu składek” (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2008 r., II GSK 322/08).
Więcej w Rzeczpospolitej z 22 kwietnia 2016 r.