Co do zasady transakcje zawierane przez podmioty powiązane podlegają obowiązkowi sporządzenia dokumentacji podatkowej. W rzeczywistości gospodarczej zdarzają się sytuacje, gdy wierzyciel umarza zobowiązanie powiązanemu dłużnikowi. W związku z tym może pojawić się wątpliwość, czy umorzenie należności pomiędzy podmiotami powiązanymi może zostać uznane za transakcję, dla której powstaje obowiązek sporządzania dokumentacji cen transferowych.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o CIT, jeżeli w wyniku szczególnego rodzaju powiązań (m.in. kapitałowych) między podmiotami zostaną ustalone lub narzucone warunki różniące się od warunków, które ustaliłyby między sobą niezależne podmioty, i w wyniku tego podmiot nie wykazuje dochodów albo wykazuje dochody niższe od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały, to dochody danego podmiotu oraz należny podatek określa się bez uwzględnienia warunków wynikających z tych powiązań.

Zasada ta znajduje zastosowanie wówczas, gdy podmioty powiązane ustalają ze sobą nierynkowe warunki transakcji, np. określają cenę odbiegającą od poziomu rynkowego i ustalają poziom zysku, który byłby nieakceptowalny przez podmioty niezależne. Pojawia się zatem pytanie, czy umorzenie zobowiązania nie będzie stanowiło przejawu nierynkowych warunków.

Zgodnie z podejściem prezentowanym przez organy podatkowe i sądy zwolnienie z długu nie jest jednak transakcją samą w sobie, ale jedynie umową polegającą na anulowaniu zawiązanego uprzednio zobowiązania. O transakcji możemy mówić w tym przypadku jedynie w kontekście zdarzenia, które było podstawą powstania zobowiązania.

Ponadto umorzenie należności nie jest świadczeniem, za które może być ustalona cena. Tym bardziej nie ma w takim przypadku mowy o wygenerowaniu zysku, który mógłby zostać zaniżony. Zwolnienie z długu to umowa polegająca na anulowaniu zobowiązania i nie może ona zostać uznana za transakcję zawartą na warunkach nierynkowych.

W przypadku zwolnienia z długu nie jest także możliwe zastosowanie żadnej z metod szacowania dochodu, określonych w art. 11 ust. 2 i 3 ustawy o CIT oraz w treści rozporządzenia ministra finansów z 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych.

W konsekwencji należy uznać, że dla czynności umorzenia zobowiązania nie trzeba sporządzać dokumentacji podatkowej.

Wątpliwości dotyczące konieczności sporządzania dokumentacji cen transferowych w przypadku zwolnienia podmiotu powiązanego z długu są także przedmiotem interpretacji indywidualnych, m.in. interpretacji Izby Skarbowej w Katowicach z 11 lutego 2016 r. (IBPB-1-3/4510- 114/16/SK).

Więcej w Rzeczpospolitej z 9 maja 2016 r.