Warunki szczególnie uciążliwe, uprawniające do otrzymania posiłku regeneracyjnego, określone są wartościami wydatku energetycznego na zmianę roboczą oraz wartościami temperatury otoczenia, w którym wykonywana jest praca.

Spełnienie kryteriów określonych przepisami wykonywania pracy uprawnia pracownika do otrzymywania nieodpłatnego świadczenia, stanowiącego wymóg kodeksu pracy. Takie świadczenie profilaktyczne nie stanowi przychodu zatrudnionego, a co za tym idzie – nie podlega opodatkowaniu i oskładkowaniu.

Pracodawcy coraz częściej zapewniają zatrudnionym różne świadczenia pozapłacowe. Bywają nimi nieodpłatne posiłki gwarantowane w formie wykupionego abonamentu w punkcie gastronomicznym, zwrotu wydatków czy zapewnienie vouchera uprawniającego do wykorzystania go w różnych restauracjach i punktach gastronomicznych. Taki benefit jest świadczeniem pozapłacowym i stanowi podstawę opodatkowania oraz oskładkowania wartości przekraczającej 190 zł miesięcznie.

Wyłączenia z oskładkowania kwot nieprzekraczających 190 zł miesięcznie reguluje § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.). Stanowi, że wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 190 zł nie jest podstawą wymiaru składek społecznych.

Zwolnienie z oskładkowania stosuje się, jeśli świadczenie przekazuje się pracownikowi w formie rzeczowej i nie ma możliwości zamiany go na gotówkę. 0 ile zwolnienie z oskładkowania przy wykupie posiłków w gastronomii nie budzi wątpliwości, o tyle niejasność interpretacyjną zrodził zakup artykułów spożywczych na podstawie przekazanego bonu w sklepach. Z pisma Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 19 listopada 2004 r. (DUS-400-169-WB/04) wynika, że do zwolnienia ze składek na mocy § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego nie kwalifikują się przekazywane pracownikom bony i kupony realizowane poza punktami gastronomicznymi, jeśli taki obowiązek nie wynika z przepisów BHP. W myśl tej interpretacji świadczenie takie nie jest zgodne z definicją „posiłku” z rozporządzenia, który podlega zwolnieniu z oskładkowania do 190 zł miesięcznie.

Odmienny pogląd przedstawił Sąd Apelacyjny w Katowicach, zarówno w wyroku z 20 lutego 2008 r. (III AUa 2028/06), jak i z 13 kwietnia 2010 r. (III AUa 3012/2009). Zgodnie z tymi orzeczeniami zwolnieniu z oskładkowania podlegają wszelkie formy przekazania pracownikowi nieodpłatnych posiłków, w tym także kupony żywieniowe możliwe do zrealizowania poza punktami gastronomicznymi. Uzasadniając orzeczenie, sąd uznał, że nie ma podstaw do rozróżnienia wykorzystania kuponów żywieniowych w punktach gastronomicznych oraz poza nimi, a co za tym idzie – różnego zastosowania przepisów.

Zważywszy jednak na treść pisma wydanego przez resort pracy, wskazującego na konieczność pełnego oskładkowania zakupu artykułów spożywczych, należy liczyć się z ryzykiem, że ZUS nakaże oskładkować bony żywieniowe realizowane poza punktami gastronomicznymi.

Na podstawie art. 12 § 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 ze zm.) za przychód pracownika uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, jak i świadczenia w naturze, niezależnie od źródła ich finansowania. Przepis klasyfikuje tu jako przychód w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona. Ponadto są to świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak i wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub tych częściowo odpłatnych.

Wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków, będących nieodpłatnym świadczeniem, stanowi przychód zatrudnionego. Oceniając, czy powstało nieodpłatne świadczenie, a więc czy był to przychód pracownika, czy nie, należy kierować się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 8 lipca 2014 r. (K 7/13; Dz.U. z 2014 r., poz. 947). TK wskazuje w nim, że cechami określającymi „inne nieodpłatne świadczenia” jako przychody w rozumieniu art. 12 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy o PIT mogą być uznane świadczenia, które:

• po pierwsze, zostały spełnione za zgodą pracownika (skorzystał z nich w pełni dobrowolnie),

• po drugie, zostały spełnione w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenia aktywów lub uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść,

• po trzecie, korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich).

W konsekwencji tego orzeczenia świadczenia, które pracownik otrzymał, a nie niosły one ze sobą indywidualnych, wymiernych i zaakceptowanych przez pracownika korzyści, zostały zwolnione z obciążeń podatkowych.

Więcej w Rzeczpospolitej z 16 czerwca 2016 r.