Jak należy wycenić majątek firmy na dzień bilansowy?

Dziennik Gazeta Prawna (2010-01-05), autor: Agnieszka Pokojska , oprac.: GR

sty 7, 2010

Dla celów sprawozdania finansowego składniki majątku należy wyceniać z zachowaniem zasady ostrożności. W przypadku należności będzie to polegało na zbadaniu, czy nie ma podstaw do dokonania odpisu aktualizującego jej wartość – czytamy w Dzienniku Gazecie Prawnej.

Jak pisze ekspert dziennika, firmy, które prowadzą księgi rachunkowe, powinny zakończyć inwentaryzację aktywów i pasywów do 15 stycznia. Termin ten dotyczy spółek, których rok obrotowy pokrywa się z kalendarzowym.

Kolejnym etapem jest rozliczenie w księgach rachunkowych wykazanych różnic. Prawidłowe przeprowadzenie tych czynności stanowi podstawę do sporządzania sprawozdania finansowego. Z kolei ujęcie w bilansie składników majątku firmy powinna poprzedzać ich odpowiednia wycena.

Warto zwrócić uwagę na pozycje aktywów, które mogą wymagać utworzenia odpisów aktualizujących ich wartość. Może się bowiem okazać, że dana płatność jest zagrożona, na przykład ze względu na ogłoszenie upadłości kontrahenta. Kwestie ujmowania w księgach rachunkowych odpisów reguluje art. 35 lit. b ustawy o rachunkowości.

Zgodnie z tym artykułem odpisów aktualizujących należy dokonać np. na należności przeterminowane dochodzone na drodze sądowej od dłużników nieposiadających majątku i postawionych w stan upadłości bądź likwidacji. W takiej sytuacji istnieje duże prawdopodobieństwo, że należności nie zostaną odzyskane.

W przypadku tworzenia odpisów należy uwzględnić stopień prawdopodobieństwa zapłaty należności. Ze względu na brak szczegółowych uregulowań w tym zakresie, spółki w ramach przyjętej polityki rachunkowości powinny same określać sposoby tworzenia odpisów aktualizacyjnych.

Firmy mogą dokonywać odpisów indywidualnych dla poszczególnych należności bądź kontrahentów lub też statystycznych. W pierwszym przypadku odpisy tworzy się po przeprowadzeniu analizy sytuacji kontrahentów. Wówczas należy wziąć pod uwagę przyczynę zwłoki, ewentualne problemy finansowe dłużnika, dotychczasową współpracę oraz rodzaj posiadanych zabezpieczeń.

W przypadku, gdy nie ma możliwości przeprowadzenia analizy poszczególnych przypadków, odpisy mogą być tworzone również metodą statystyczną na podstawie salda należności przeterminowanych. Oznacza to, że korzystając z danych historycznych, firma statystycznie określa wartość tworzonych odpisów.

Zgodnie z art. 35 lit. b ust. 2 odpisy aktualizujące w zależności od rodzaju należności obciążają pozostałe koszty operacyjne lub koszty finansowe. Jeżeli wystąpi zdarzenie, które było przyczyną utworzenia odpisu, należność trzeba spisać w ciężar wcześniej utworzonego odpisu. Natomiast jeżeli przyczyna ustanie, należy rozliczyć dokonany uprzednio odpis, zaliczając jego zmniejszenie odpowiednio do pozostałych przychodów operacyjnych lub finansowych. Należy pamiętać, że odpisów należności, które dotyczą sprzedaży towarów i usług, dokonuje się łącznie z wartością VAT.

Utworzenie odpisu wpływa na wycenę bilansową tych aktywów. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 pkt 7 ustawy o rachunkowości, na dzień bilansowy należności wycenia się w kwocie wymaganej zapłaty przy zachowaniu zasady ostrożności (tj. przy uwzględnieniu odpisów).

Aktualizacji mogą wymagać również inne składniki majątku. Ustawa o rachunkowości wymaga na przykład, aby na dzień kończący rok obrotowy wycenić środki trwale według ceny nabycia, kosztów wytworzenia lub wartości przeszacowanej (po aktualizacji wyceny środków trwałych), pomniejszając o odpisy amortyzacyjne lub umorzeniowe, a także o odpisy z tytułu trwalej utraty wartości.

Więcej w Dzienniku Gazecie Prawnej z 5 stycznia 2010 r.