Kiedy pracownik może odmówić pozostania po godzinach pracy?

Rzeczpospolita (2010-01-27), autor: Danuta Klucz , oprac.: GR

sty 28, 2010

Polecenie pozostania po godzinach pracy wiąże się z obowiązkiem pracownika polegającym na dbałości o dobro pracodawcy. Dlatego niewykonanie go powoduje konsekwencje dla pracownika, a uciążliwość z tym związana nie uprawnia go do odmowy świadczenia pracy nadliczbowej bez uzasadnionych powodów. Odmówić może tylko wtedy, gdy polecenie pracodawcy jest niezgodne z prawem lub przemawiają za tym zasady współżycia społecznego – informuje Rzeczpospolita.

Jak czytamy w dzienniku, niekiedy w zakładzie dochodzi do szczególne nieprzewidzianych okoliczności, które uniemożliwiają pracodawcy zorganizowanie pracy w normalnym rytmie i wymagają od pracownika poświęcania w pewnym zakresie własnych interesów. Kodeks pracy definiuje taką pracę nadliczbową jako pracę świadczoną ponad obowiązujące normy czasu pracy, a także wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Jest to szczególne zobowiązanie pracownika.

Kodeks pracy wymienia tylko dwie sytuacje, w których zlecanie pracy nadliczbowej jest dopuszczalne. Pierwsza wiąże się z nadzwyczajnymi sytuacjami, tj. koniecznością prowadzenia akcji dla ochrony życia lub zdrowia ludzkiego albo dla ochrony mienia lub usunięcia awarii. Natomiast druga sytuacja wynika ze szczególnych potrzeb pracodawcy.

Jeżeli nadgodziny uzasadnione są potrzebami pracodawcy, ogranicza go limit, który wynosi 150 godzin dla pracownika w roku kalendarzowym.

Powołując się na szczególne potrzeby, nie można zlecić pracy w nadgodzinach osobom zatrudnionym na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.

Zakaz obarczania dodatkową pracą dotyczy przede wszystkim kobiet ciężarnych i osób młodocianych. Tu zakaz jest bezwzględny.

Odmówić świadczenia pracy nadliczbowej bez ujemnych konsekwencji mogą także opiekunowie dzieci do czterech lat – to oni decydują, czy są skłonni pozostawać po godzinach pracy. Pracodawcy nie wolno jednak narzucać pracy nadliczbowej wbrew ich woli.

Odrębne przepisy stwarzają natomiast szersze gwarancje ochronne dla pracowników niepełnosprawnych, a jedną z nich jest zakaz zatrudniania w godzinach nadliczbowych. Ograniczenie to dotyczy każdego niepełnosprawnego, niezależnie od stopnia jego niepełnosprawności, z wyjątkiem zatrudnionych w ochronie mienia.

Zatrudnienie pracownika niepełnosprawnego w godzinach nadliczbowych jest jednak możliwe w razie stwierdzenia na jego wniosek, że nie ma ku temu przeciwwskazań zdrowotnych.

Więcej w Dzienniku Gazeta Prawna z 27 stycznia 2010 r.